Zwemwater & gezondheid

Zwemwater

Buiten zwemmen

Wanneer de temperatuur in de zomer stijgt, zoeken veel mensen verkoeling in en aan het water. Men trekt hierbij niet alleen naar de zee. Ook de binnenlandse plassen en meren worden veelvuldig gebruikt om te recreëren. Veel mensen trekken erop uit met een (zeil)boot, of surfplank, of gaan lekker zwemmen.

Risico's

Helaas kan men bij het zwemmen bepaalde risisco's lopen.

Het water kan ziektekiemen bevatten. Het is niet altijd aan het water te zien dat het bepaalde ziektekiemen bevat. Als het water troebel is, hoeft dit er niet op te wijzen dat de kwaliteit slecht is. Het water kan troebel zijn door de zanddeeltjes die erin zweven. Troebel water heeft wel het nadeel dat niet te zien is hoe diep het water is en of er obstakels in het water liggen.

Ook moet men altijd bedacht zijn op de stroming van het water, de scheepvaart en de soms plotselinge overgang van ondiep naar diep water. Ga niet zwemmen bij jachthavens of ligplaatsen van boten, in vaargeulen of bij een gemaal of sluis. Ook is het beter om niet te gaan zwemmen bij afvoerleidingen van rioleringen en rioolwaterzuiveringsinstallaties. Let op dat er geen kadavers of vuil in het water drijven. Het is voor de veiligheid beter om daar te gaan zwemmen waar toezicht is en laat kleine kinderen nooit alleen in het water.

Ziektes

Als men in water zwemt dat besmet is met bepaalde ziektekiemen, kan men ziek worden. De ziektekiemen kunnen het lichaam tijdens het zwemmen binnendringen en ook wanneer er per ongeluk water wordt ingeslikt kunnen ze in het lichaam terecht komen.

Sommige mensen krijgen na het zwemmen in oppervlaktewater last van allergieën, huiduitslag, jeuk, hoofdpijn of andere klachten. Dit kan veroorzaakt worden door bijvoorbeeld algen, bepaalde planten, rupsen of bacteriën die op de strandjes of in het water voorkomen. Mocht u gezondheidsklachten krijgen van het zwemmen in oppervlaktewater aarzel dan niet om naar uw huisarts te gaan. U kunt deze klachten ook melden bij de GGD of bij de zwemwatertelefoon van de provincie. Dat kan leiden tot extra onderzoek of het nemen van maatregelen om te voorkomen dat nog meer mensen ziek worden.

In Nederland houden een aantal instanties zich bezig met de kwaliteit van het zwemwater. De provincie controleert elke twee weken de kwaliteit van het zwemwater op de aanwezigheid van bacteriën, de helderheid en de aanwezigheid van blauwalgen. De bacteriologische toestand van het open water is een belangrijk onderdeel om te bepalen of het als zwemwater kan worden aangemerkt. De bacteriologische kwaliteit zegt namelijk iets over de aanwezigheid van ziektekiemen. In een warme zomer kan de waterkwaliteit snel slechter worden. Het is daarom raadzaam om u via de zwemwatertelefoon of Internet te informeren. Wanneer de kwaliteit van het water op een bepaalde plek slecht is, zal de provincie dit (door middel van borden) aangeven.

Als water 20 ºC of warmer is, vormt het een voedingsbodem voor botulisme. Een ander probleem voor de waterkwaliteit zijn drijvende algenlagen. Sommige van deze lagen kunnen blauwalgen bevatten, die giftig zijn voor de mens.

Plaatsen waar ratten voorkomen, vormen een verhoogd risico voor de ziekte van Weil. Het is daarom uit den boze afval op het strand of in het water te gooien. Wie (ernstige) gezondheidsklachten krijgt na het zwemmen in oppervlaktewater doet er verstandig aan naar de huisarts of de GGD te gaan.

Hieronder worden de drie belangrijkste ziektes besproken:

De ziekte van Weil

De ziekte van Weil kan optreden in zoet buitenwater. De bacteriële ziekte wordt verspreid via de urine van ratten. Besmet water kan leiden tot de ziekte bij mensen. De besmetting gaat via de slijmvliezen van mond, neus en ogen. Ook opname via de huid (wondjes) is mogelijk.

Symptomen zijn als bij een plotseling opkomende griep met acute hoge koorts tot 40° Celsius, koude rillingen, hoofdpijn, rugpijn en spierpijnen, meestal in de kuiten. De verschijnselen manifesteren zich binnen vijf tot veertien dagen na de besmetting of incubatieperiode. Het is raadzaam de dokter zo snel mogelijk te raadplegen, want de ziekte is ernstig, na een aantal dagen kunnen de nieren en lever aangetast worden. Uiteindelijk kan geelzucht optreden.

Botulisme

Botulisme is een ziekte die zich vooral voordoet onder watervogels en vissen als het water 20 graden Celsius of warmer is. Besmette dieren vertonen verlammingsverschijnselen en gaan daaraan uiteindelijk dood. Botulisme wordt veroorzaakt door de bacterie Clostridium botulinum. Deze bacterie produceert een zenuwgif dat verlammend werkt. Er zijn verschillende soorten botulisme, maar het type dat in Nederland voorkomt, is niet gevaarlijk voor mensen

Dode dieren moeten zo snel mogelijk uit het water worden gehaald om verdere besmetting te voorkomen. Waarschuw daarom meteen de gemeente, haal de dieren niet eigenhandig uit het water. Naarmate de dode dieren langer in het water blijven, treedt een andere verontreiniging op die wel van invloed is op mensen. Mensen die besmet zijn met botulisme gaan slechter zien en spreken, worden lusteloos en hun spieren worden slapper.

Advies:

Vermijd contact met de dode dieren
Waarschuw de gemeente of de waterbeheerder
Ga niet in het water waar dode dieren zijn en laat er geen kinderen spelen.

Blauwalgen

Blauwalgen zijn eigenlijk bacteriën die er uit zien als algen. Ze zweven als groene of blauwe slierten of slijmerige proppen in het water. Als deze laag bij warm weer dikker wordt en de algen dichter op elkaar drijven, sterven de blauwalgen af en vormen een een stinkende drijflaag op het water. Bij het afsterven produceren sommige blauwalgen giftige stoffen die schadelijk zijn voor mensen en dieren. Men kan alleen via de mond vergiftigd worden met blauwalgen. Zwemmen in water met blauwalgen kan huidirritatie teweeg brengen, het is dan het beste om zo snel mogelijk te douchen. Als u vergiftigd bent door blauwalgen, kunt u binnen twaalf uur na het zwemmen in water met blauwalgen last krijgen van hoofdpijn, huiduitslag, maagkramp, misselijkheid, braken, diarree, koorts, een pijnlijke of rode keel, oorpijn, oogirritaties, loopneus of gezwollen lippen.
Deze verschijnselen houden ongeveer vijf dagen aan en verdwijnen vanzelf.
Ook andere bacteriën en virussen kunnen de genoemde klachten veroorzaken. Raadpleeg daarom altijd een arts.