Figuur 1: opmaak van een vulkaan

Vulkanen die geruime tijd niet zijn uitgebarsten noemt men slapend, en vulkanen die tot ver in het verleden niet zijn uitgebarsten noemt men dode vulkanen. Vulkanische activiteit en vulkaanuitbarsting wordt meestal getriggerd door veranderingen in de tectonische platen, door landverschuivingen en aardbevingen.

Er zijn verschillende typen vulkanen:
- Freatisch: explosie van stoom, water, as en steen wanneer magma in contact komt met grondwater of oppervlaktewater
- Rhyoliet stroom: lava met hoog silica gehalte (>68%)
- Basalt stroom: lava met laag silica gehalte
- Pyroclastische stroom: snel bewegende hete as, gas en steen
- Lahar: modderstroom van pyroclastisch materiaal richting een riviervallei
- Koolstofdioxide emissie

Vulkaanuitbarsting kunnen enorm veel schade aan het milieu veroorzaken, vooral omdat pyroclastisch materiaal toxische gassen bevat. Het bestaat hoofdzakelijk uit waterdamp, maar bevat ook koolstofdioxide en zwaveldioxide gas. Andere gassen die vaak in vulkanische assen voorkomen zijn waterstofsulfide, waterstofchloride, waterstoffluoride, koolmonoxide, en vluchtige metaalchloriden.

Koolstofdioxide uit vulkanen draagt bij aan het natuurlijke broeikaseffect. Zwaveldioxiden veroorzaken milieuproblemen, omdat ze in de stratosfeer worden omgezet naar zwavelzuur; de belangrijkste oorzaak van zure regen. Verder worden sulfaataerosolen gevormd, die zonnestraling terugkaatsen en warmte absorberen, waardoor de aarde afkoelt. Sulfaataerosolen gaan ook chemische reacties aan, waardoor stoffen worden gevormd die ozon afbreken.

Een voorbeeld van een vulkaanuitbarsting die aanzienlijke schade aan het milieu veroorzaakte is de Mount Pinatubo uitbarsting in de Fillipijnen.