Schadelijke stoffen - tin

Tin wordt gewonnen in Alaska, Australië, Bolivia, Brazilië, Californië, Indonesië, Kongo, Maleisië, Nigeria, Rusland en Thailand. Het wordt bereid uit tinerts. Van tin worden diverse voorwerpen gemaakt, meestal in combinatie met een andere stof. Voorbeelden zijn: blik (staal met een dun laagje tin), soldeer (een mengsel van laagsmeltende metalen zoals lood), munten (in de 10, 20 en 50 eurocent zit een legering van 1% tin), siervoorwerpen en brons.

Tin zelf is niet giftig, maar tinverbindingen wel. Voor insekten zijn de trimethyltin verbindingen het schadelijkst, voor vissen en schimmels zijn de tributyltin verbindingen het giftigst. Fytoplankton kan slecht tegen trifenyltin en voor de mens is triethyltin gevaarlijk. Voor de mens is een tinverbinding minder giftig naarmate de koolwaterstofketens langer worden. Trifenyltin wordt ook wel fentin genoemd en wordt gebruikt bij schimmelsbestrijding in de knolselderijteelt. De andere organotinverbindingen zijn meer tegen spint en luis gericht. Organotinverbindingen worden ook gebruikt in houtverduurzamingsmiddel (tributyltin verbindingen), als aangroeiwerend middel in scheepsverven en in verven (conserveringsmiddel).

Eind jaren '50 werd in Frankrijk gebruik gemaakt van een middel op basis van organotin (Stalinon), tegen huidinfecties. Hierdoor liepen meer dan 200 Fransen zenuw letsel op en de helft van deze mensen kwam te overlijden. Ongeveer 20 jaar later was er een mislukte oesterteelt in het Franse gedeelte van de Atlanische kust. Dit was te wijten aan een waterverontreiniging met tributylverbindingen. Daarna mocht in Duitsland en Frankrijk geen verf met tributyltin verbindingen meer gebruikt worden op schepen korter dan 25 meter.

De meeste organotinverbindingen zijn giftig, maar de trialkylverbindingen zoals tributyltin zijn veel giftiger dan dialkylverbindingen zoals dibutyltin. De mens kan op drie manieren worden vergiftigd, door inname, door inademen en via de huid. Tijdens het werken met organotinverbindingen kunnen de volgende klachten oprteden: oog- en huidirritatie, hoofd- en buikpijn, misselijkheid, duizeligheid, overmatig transpireren, benauwdheid en plasproblemen. Bij langdurige blootstelling aan deze verbindingen kan men te kampen krijgen met een minder goed functionerend afweersysteem, chromosoom afwijkingen, een tekort aan rode bloedlichaampjes en hersenstoornissen.

Bij oesters treden groei- en voortplantingsstoornissen op als er teveel tributyltin in het water zit (> 0,06 mg/l). Jonge vissen en larven van kreeften en krabben kunnen sterven door deze waterverontreiniging. Fentin kan al bij aanwezigheid van enkele tienden milligram per liter het functioneren van enzymen bij vissen verstoren.
 

Chemische informatie Tin: wit poeder, is niet oplosbaar in water, is brandbaar, reageert heftig met oxidatiemiddelen, MAC-waarde 2 mg/m3. Tetrafenyltin: MAC-waarde 0,1 mg/m3.