Schadelijke stoffen - thallium

Thallium is een metaal dat in 1861 ontdekt werd door W. Crookes. Samen met C.A. Lamy slaagde hij erin om in 1862 het metaal te isoleren. De naam thallium stamt af van het Griekse thallos, wat uitlopende twijg of tak met loof betekent. Het werd zo genoemd vanwege de groene kleur, die één van de spectraallijnen heeft. Thallium wordt gewonnen in Griekenland, voormalig Joegaslavië en Denemarken.

In het milieu komen kleine hoeveelheden thallium voor. Het wordt ook maar op bescheiden schaal toegepast, voornamelijk als rattenbestrijdingsmiddel en in de elektronische en chemische industrie.

Thallium wordt bereid door thalliumverbindingen uit vliegas dat vrijkomt bij de lood- en zinkbereiding, te extraheren en neer te slaan als thalliumsulfide (Tl₂S), -chloride (TlCl) of -dichromaat (Tl₂Cr₂O₇). Het metaal thallium wordt verkregen via elektrolyse van een oplossing thalliumverbindingen. Thallium is vooral aanwezig in koper-, lood-, ijzer- en zinkertsen. Verbranden van deze ertsen leidt tot verontreiniging.

Thallium wordt in combinatie met kwik gebruikt als thermometervulling. De twee stoffen kunnen samen lagere smeltpunten halen dan apart. Dit wordt ook wel eutectisch smeltpunt genoemd. Een andere toepassing is een lens voor infraroodcamera's, doordat thalliumchloride, -bromide en -jodide transparant zijn voor infraroodlicht. Ook wordt er een laag smeltend glas (smeltpunt bij 125-150 ºC) van thalliumverbindingen gemaakt, dit in combinatie met seleen- of arseenverbindingen.

Thallium wordt zeer goed opgenomen door het lichaam, zowel bij huidcontact, bij inademing als bij inname via het spijsverteringskanaal. In Nederland komt thalliumvergiftiging voor doorinname van thalliumsulfalat (rattenbestrijdingsmiddel). Hierdoor kunnen er stoornissen in het zenuwstelsel ontstaan. Bij tientallen milligrammen per kilo lichaamsgewicht kan men er zelfs aan dood gaan. Als de vergiftiging wordt overleeft, ontstaat blijvende schade aan het zenuwstelsel, met als gevolg trillerigheid, verlammingsverschijnselen en gedragsverandering. Foetussen kunnen er aandoening aan de botten aan overhouden.

In werksituaties kunnen chronische thalliumvergiftigingen voorkomen. Hierbij wordt het lichaam steeds opnieuws blootgesteld aan lage concentraties thallium. Deze vergiftiging kan komen door huidcontact, inademing en inname. De chronische vergiftiging kent de volgende symptomen: vermoeidheid, hoofdpijn, neerslachtigheid, gebrek aan eetlust, pijn in de benen en problemen bij het zien.

Thalliumvergiftiging kan ook erfelijk materiaal veranderen. Het is beter dat een volwassene per dag niet meer dan 5 microgram thallium binnenkrijgt.

Planten nemen thallium zeer goed op bij milieuverontreiniging. Hierdoor kan de dosis van thallium bij mens en dier sterk verhoogd worden door inname van de voeding. Bij planten kan bladverkleuring en groeivermindering optreden wanneer er concentraties aanwezig zijn van 0,1 - 2 mg thallium per kg grond.