Kyoto: emissierechtenhandel

Algemeen

Op onze Kyoto emissie reductie pagina en onze Kyoto beleidsmaatrgelen pagina staan een aantal voorbeelden van mogelijke maatregelen voor een land om emissie reducties te behalen. Veel van de voorbeelden zijn beleidsinstrumenten, welke gepaard gaan meteen hoge overheidsverantwoordelijkheid.

Een overheid kan drie soorten beleidsinstrumenten gebruiken:
- Institutionele instrumenten, zoals (internationale) onderhandelingen. Kyoto is hier een voorbeeld van
- Beheersinstrumenten, zoals quota's, vergunningen en Best Available Technologies (BAT)
- Economische prikkels, zoals verhandelbare emissierechten, belastingen en subsidies.

Een aantal criteria bepalen welk instrument een overheid zal keizen. Deze zijn samengevat in de onderstaande tabel. Ieder land vindt weer andere criteria belangrijk, en niet alle criteria worden altijd gebruikt.

Tabel 1: criteria voor de selectie van een beleidsinstrument

Beleidsmakers hebben vaak zelfs ook enkele criteria voor de selectie van een beleidsinstrument. Dit kan bijvoorbeeld gaan over gezondheid, veiligheid, technische verantwoording, economische inpasbaarheid of duurzaamheid.

Verhandelbare emissierechten

Uitleg en voordelen

Emissierechtenhandel werd in 2002 door de Europese Unie geïntroduceerd als een van de belangrijkste instrumenten om de Kyoto doelen te behalen. Het is een economische prikkel, ontwikkeld om bedrijven (zoals verbrandingsinstallaties) te overtuigen vrijwillig hun milieu-onvriendelijk gedrag te veranderen. Het draait om het creëeren van markten voor externaliteiten.

Emissierechtenhandel zou de verdeling van kosten van Kyoto bevorderen. Het instrument is gebaseerd op het idee dat emissie reducties moeten worden gedaan door het land dat het tegen de laagst mogelijke kosten kan uitvoeren (figuur 1). Dat is mogelijk, omdat het in feite niet uitmaakt welk land de broeikasgassen uitstoot. Ze hebben immers een wereldwijde invloed op het milieu. Vrije handel zou landen die emissierechten handelen kunnen helpen.

Het emissierechten systeem onder Kyoto is een cap-and-trade systeem. Dat betekent in feite dat normen bestaan voor totale emissies, en dat ieder land of bedrijf daarop gebaseerd een gelijk aantal rechten ontvangt. Emissierechten handel voorkomt vervolgens dat boetes moeten worden opgelegd voor overschreiding van de normen. Illegale lozingen worden voorkomen door monitoring.

De aanvankelijke verdeling van emissierechten kan op twee manieren worden gedaan: door 'grandfathering', of door de veiling verdeling regel. Grandfathering betekent het gratis uitgeven van emissierechten, gebaseerd op historische emissies. De veiling verdeling regel betekent dat emissierechten worden geveild aan landen of bedrijven, met behulp van een vraagcurve. Deze optie is vaak voor landen en bedrijven minder aantrekkelijk, omdat ze voor emissierechten moeten gaan betalen. De hoeveelheid emissierechten handel is erg afhankelijk van het aantal rechten.

Economische prikkel zoals emissierechten scoren hoog voor kosten-effectiviteit, lange-termijn effecten, dynamische effectiviteit, indirecte voordelen, kosten bij onzekerheid en informatievraag, vergeleken met de andere typen beleidsinstrumenten. Billijkheid is echter niet erg hoog voor economische prikkels. Betrouwbaarheid van het instrument hangt af van de mate van controle.

Discussie over effectiviteit

Alle bovengenoemde voordelen hebben landen geïnspireerd om te onderhandelen over emissierechten onder Kyoto. Maar er is nog wel veel discussie over het gebruik van emissierechten als instrument om de Kyoto doelen te behalen. Deze gaat voor het grootste deel over de handel zelf. De Europese Unie is een voorstander van handel binnen de EU-landen, terwijl de VS liever een verdergaande handel wilden. Het handelsmechanisme bepaald de kosten van Kyoto. Wereldwijde handel is het goedkoopst, en de hoogste kosten worden gehaald wanneer helemaal niet wordt gehandeld.

Nadat de VS zich in 2001 terugtrok uit het Kyoto protocol is de vraag naar emissierechten afgenomen. Toch bleef het aanbod groot. De VS verwachtte rechten te kopen van met name de Oekraïne en Rusland. Ze hadden daarvoor 16 miljard dollar begroot. De uitbreiding van het aantal opname compartimenten voor broeikasgassen (water, bossen) vermindert zowel de vraag naar als het aanbod van emissierechten, omdat landen dan sneller gaan handelen binnen de eigen grenzen.

Sommige emissiebronnen van broeikasgassen, zoals methaanemissie uit herkauwers, kunnen niet in een emissierechten systeem worden meegenomen, omdat emissies moeilijk te meten zijn. In de praktijk is het draagvlak van het emissierechten systeem voor een land lager dan de nationale emissies, daarom moeten sommige bronnen worden aangepakt met andere maatrgelen.

Strategische zetten van Kyoto landen kunnen problemen opleveren bij de emissierechten handel. Het kan prijzen beïnvloeden en daardoor de kosten-effectiviteit van het systeem verminderen. Er wordt momenteel niet gedacht dat Kyoto-landen zullen proberen winst te behalen ten koste van elkaar, maar de mogelijkheid is niet uitgesloten.

Bjorn Lomborg stelt in zijn boek 'The Skeptical Environmentalist' dat emissierechten handel niet de meest effectieve manier is om aan Kyoto doelen te voldoen, omdat ontwikkelingslanden momenteel geen emissierechten hebben. Hij stelt echter ook dat het betrekken van ontwikkelingslanden bij de handel problemen op kan leveren, omdat de herverdeling van rechten van ontwikkelde naar ontwikkelingslanden moeilijk ligt, en omdat er de mogelijkheid is tot het niet nakomen van afspraken door landen met een zwakke administratie. Lomborg zegt dat we ons moeten afvragen of het toevoegen van ontwikkelingslanden aan de Kyoto-landen wel zo goed is, hij denkt dat het wellicht beter is om rechtstreeks in de ontwikkeling van de landen te investeren, bijvoorbeeld in duurzame energie projecten ter plaatse. Hierdoor zouden ze nu al iets aan de emissies gaan doen, in plaats van een verplichting aan te gaan voor toekomstige emissie reductie.

Figuur 1: voorbeeld van emissierechtenhandel

Bronnen

Enzler, S.M., Environmental Economics and Environmental Policy, lecture notes. March-April, 2005

Lomborg, B., The Skeptical Environmentalist - Measuring the Real State of the World. Cambridge University Press 1998, United Kingdom, H24: Global Warming

Perman, R., Ma., Y., McGilvray, J. and Common, M., Natural Resource and Environmental Economics. 3^rd edition, Pearson Education, Harlow, 2003

Sorrell, S., Emissions Trading After Kyoto. Introduction to Environmental Economics of Science and Technology Policy Research, 2004

Gerelateerde pagina's

Beschrijving van het broeikaseffect

Fossiele brandstoffen: eigenschappen en ontstaan

Broeikasgassen: emissies en infrarood absorptie

Geschiedenis van het broeikaseffect

Perspectieven betreffende het broeikaseffect

Uitleg van de IPCC-SRES scenario's

De IPCC-SRES scenario's: oorzaken van klimaatverandering

De IPCC-SRES scenario's: gevolgen van klimaatverandering

Overzicht van emissiereducties per land onder Kyoto

Mogelijke beleidsmaatregelen om Kyoto doelen te halen

Discussie omtrent het broeikaseffect

Nieuws en onderzoek betreffende het broeikaseffect