Bevolkingsgroei is een van de drijfveren van milieuproblematiek, omdat een groeiende bevolking steeds meer natuurlijke bronnen exploiteert. Maar waarom groeit de bevolking nou eigenlijk zo snel? Om dit te kunnen begrijpen, moeten we eerst het een en ander uitleggen over het verschil tussen lineaire en exponentiële groei, met andere woorden, een stukje basiswiskunde.
Groei wordt meestal gezien als een lineair proces: een constante toename over een bepaalde tijdeenheid. De nieuwe hoeveelheid wordt niet beïnvloed door de hoeveelheid die al aanwezig is. Exponentiële groei is anders, want daarbij wordt de groei wel beïnvloed door de hoeveelheid die al aanwezig is. Bij celdeling bijvoorbeeld vindt een constante verdubbeling plaats van het aantal cellen dat al aanwezig is. In termen van bevolkingsgroei betekent dit, dat het aantal kinderen dat wordt geboren wordt beïnvloed door de huidige bevolking. Inj dit geval is het echter geen kwestie van een constante verdubbeling van het aantal. Externe factoren, zoals vruchtbaarheid en sterfte hebben invloed op de bevolkingsgroei, en geslacht een leeftijd van de bevolking, en rationele beslissingen bepalen of mensen wel of geen kinderen krijgen.
Schematisch kan dit als volgt worden weergegeven:
Bevolkingsgroei = geboortecijfer - sterftecijfer
vruchtbaarheid sterfte
(rationaliteit (gezondheidszorg
geboortebeperking voedsel
relaties) beschikbaarheid bronnen)
Maar hoe snel groeit de bevolking dan precies? Meadows et al. (2004) stellen dat de bevolking in 1650 slechts uit 0,5 miljard mensen bestond. Tegen 1900 was dit aantal tot 1,6 miljard toegenomen, en ging steeds sneller groeien tot 3,3 miljard in 1965 (zie grafiek). Niet alleen was sprake van een snelle bevolkingsgroei, maar de verdubbelingstijd nam af, wat betekent dat de groei zelf toenam. De snelle toename van de groei was vooral een gevolg van een afnemend sterftecijfer (sneller dan het geboortecijfer), en vooral van een toename in de menselijke leeftijd. Tegen 2000 telde de bevolking 6 miljard mensen, maar de verdubbelingstijd begon na 1965 weer af te nemen door een afnemend geboortecijfer.
Men denkt dat de Europese bevolkingsdichtheid in de toekomst zal gaan dalen, vanwege een afnemend aantal kinderen per gezin. De totale wereldbevolking groeit door, maar minder snel door de vernaderende populatie dynamiek in ontwikkelde landen.
Bevolkingsgroei in verschillende landen
China – China heeft momenteel de grootste en snelst groeiende bevolking ter wereld. In 1970 werd ontdekt dat de snelle bevolkingsgroei de voedselvoorraden van het land bedreigde. In dat jaar begon men maatregelen te nemen om de bevolkingsgroei onder controle te krijgen, en vervolgens te verminderen. Gevolg was het strengste programma voor geboortebeperking ooit. Stellen werden gestimuleerd om ouder te trouwen, en niet meer dan een kind te nemen. Mensen die contracten tekenden voor het een-kindbeleid ontvingen in ruil daarvoor financiële steun, en het kind kon gratis naar school. Sterilizatie werd uitgevoerd en anticonceptiemiddelen werden verstrekt. Tussen 1970 en 2000 nam de voortplanting af, en ook het gemiddeld aantal kinderen per vrouw. Ondanks alle maatregelen groeide de bevolking nog wel met 12 miljoen mensen, en wordt gedacht dat er in 2050 al 1,6 miljard Chinezen zullen zijn.
India – In 1990 bereikte de Indiasche bevolking de 1 miljard. Voorspellingen luiden dat het aantaql voor 2050 zal stijgen tot 1,63 miljard als de bevolkingsgroei doorzet op het huidige niveau. Sommige mensen denken dat toenemende welvaart in het land en maatregelen als anticonceptieverstrekking toekomstige problemen met overbevolking kunnen voorkomen, maar velen geloven dat er alleen iets zal veranderen als de overheid een agressief geboortenbeperkingsbeleid gaat voeren. Het alternatief is natuurlijke beheersing van de bevolingsgroei door hongersnood of epidemieën, of beheersing door criminaliteit of oorlogen.
Iran – Na de Islamitische Revolutie in 1979 begon de Iraanse bevolking snel te groeien, van 34 miljoen tot 63 miljoen in slechts 20 jaar. Het aantal geboorten per vrouwelijk hoofd van de bevolking steeg enorm, doordat iedereen werd aangemoedigd de Islamitische bevolking uit te breiden, en omdat anticonceptie verboden was. Het nemen van kinderen werd nog veel verder gestimuleerd toen in 1980 oorlog uitbrak en veel jonge militairen gedood werden. Aan het einde van de jaren 1990 werd de Iraanse regering zich bewust van de gevolgen van de snelle bevolkingsgroei, en probeerde het tegen te gaan door verplichte lessen in gezinsplanning te geven aan jonge stellen. Anticonceptie was nu wel beschikbaar, en ook werden educatieprogramma’s ontwikkeld. De bevolking neemt momenteel nog steeds toe, maar slechts langzaam. De hoeveelheid kinderen per vrouwelijk hoofd van de bevolking is opmerkelijk afgenomen.
Nigeria – In 1950 telde dit land een bevolking van ongeveer 36 miljoen. Tegen 2000 was het aantal gestegen tot 125 miljoen. Dat is een toename van bijna vier keer het originele aantal in 50 jaar. Als de bevolkingsgroei niet begrensd werd door beschikbaarheid van natuurlijke bronnen, zou de bevolking nog eens acht keer groter kunnen worden tegen 2050. voedseltekorten en verontreiniging voorkomen een ongelimiteerde bevolkingsgroei.
Rusland – De bevolking van Rusland neemt momenteel met bijna 1 miljoen mensen per jaar af. Er zijn veel verschillende oorzaken voor deze afname: demoralisatie van de bevolking door de slechte economie resulteert in een afnemend geboortecijfer, verontreiniging (zie milieurampen), voedseltekort en slechte gezondheid veroorzaakt in veel gevallen onvruchtbaarheid, en veel mannen sterven jong door drankproblemen. Al deze factoren samen resulteerden in het laagste aantal kinderen per vrouwelijk hoofd van de bevolking van de gehele wereld.
Thailand – Voor de jaren 1970 groeide de Thaise bevolking extreem hard. Na 1971 begon men met een programma voor vermindering van de bevolkingsgroei, met onder andere een gefinancierd programma voor gezinsplanning, rechten voor vrouwen en meer mogelijkheden voor werk, betere gezondheidszorg en verstrekking van anticonceptie, en religieuze steun bij gezinsplanning. Sterilizatie werd gestimuleerd, en overal werden speciale klinieken geopend. Het aantal geboorten per vrouwelijk hoofd van de bevolking nam af, en de snelle bevolkingsgroei staakte. De regering en de bevolking moet echter nog wel rekening houden met een ernstig verontreinigingsprobleem.
Verenigde Staten – In 1900 woonden 76 miljoen mensen in de Verneigde Staten, maar in 1988 was dat aantal al gegroeid tot 270 miljoen. Het aantal geboorten per vrouwelijk hoofd van de bevolking was behoorlijk hoog in de jaren 1950 na de Tweede Wereldoorlog, en daarna nam het langzaam af. De Verenigde Staten heeft de snelst toenemende bevolking van alle ontwikkelde landen. De groei is meer dan het dubbele van de meeste andere ontwikkelde landen. Men denkt dat de bevolking zou kunnen toenemen tot bijna 340 miljoen in 2050, en sommige milieuprganisaties verwachten zelfs 500 miljoen mensen tegen die tijd. De redenen voor de verwachte bevolkingsgroei zijn onder andere een toename van het aantal jonge ongetrouwde moeders, hoge vruchtbaarheid bij sommige etnische groepen, en ontoereikende seksuele voorlichting en voorziening van anticonceptie.
Bronnen
Cunningham W.P., Cunningham M.A., 2004, Principles of environmental science – Inquiry and applications, 2e druk, McGraw Hill, New York, USA
Meadows D., Randers J., Meadows D., 2004, Limits to growth – the 30-year update, Bath Press, Bath, UK
Miller J.T. Jr., 1999, Living in the environment – Principles, connections and solutions, 11e druk, Brooks/ Cole Publishing Company, California, USA |
