Noordzee waterkwaliteit

De rivieren die door Nederland stromen, spelen een belangrijke rol in de waterkwaliteit van de Noordzee, omdat het rivierwater daar uiteindelijk in terecht komt. Het is daarom belangrijk, dat ook de Nederlandse rivieren een naar Nederlandse en Europese standaarden goede waterkwaliteit hebben. Met name voor de rivier de Rijn is dit van groot belang. De Rijn is echter momenteel nog steeds een van de meest verontreinigde rivieren ter wereld en vormt dus een belangrijke bedreiging voor de Noordzee.
De grootste bron van verontreiniging van het Rijnwater is niet langer de industrie, daar deze zich aan strenge lozingsnormen te houden heeft. Diffuse bronnen, zoals landbouw en huishoudens spelen tegenwoordig de belangrijkste rol. Door de veelvoudige toepassing van meststoffen in de landbouw komen via de grote rivieren veel meststoffen in de Noordzee terecht. Daar hebben deze ongebreidelde algenbloei tot gevolg. Om deze verontreiniging aan te pakken is een plan opgesteld door de Rijncommissie. Het plan bevat een strategische aanpak om de verontreiniging te verminderen. De waterkwaliteit zal echter niet verbeteren, zonder uitgebreide kennis van de doelgroep en voorstellen voor maatregelen.
Ondanks de afgenomen rol van de industrie in de verontreiniging van met name de Rijn, veroorzaakt de industrie nog steeds verontreiniging, met onder andere gevaarlijke stoffen die kankerverwekkend en hormoonverstorend kunnen werken. Van 80% van deze stoffen zijn de gegevens nog onbekend en dat heeft tot gevolg, dat het plan voor de bestrijding van de verontreinigingen in de grote rivieren nog lang niet volledig is.

Door de mens geproduceerde afvalstoffen komen op verschillende manieren in de rivieren en in zee terecht; via pijpleidingen en de rivieren, vanaf schepen, gas- en olieplatforms en zelfs vanuit de lucht. Aan bedrijven, die water lozen in zee worden vergunningen verleend op grond van de Wet Verontreiniging Oppervlaktewater (WVO). De bedrijven moeten zich houden aan in de vergunning aangegeven voorwaarden voor wat betreft (afval)water.
De directie Noordzee van Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor het verlenen van vergunningen en ontheffingen aan bedrijven die afvalstoffen willen afvoeren naar zee. Om de toevoer zo veel mogelijk te beperken, wordt met deze bedrijven intensief overleg gevoerd.
De beslissing om al dan niet een ontheffing of vergunning te verlenen is gebaseerd op de Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren (WVO), de Wet Verontreiniging Zeewater (WVZ) en de Wet Milieubeheer (WM). Vergunningaanvragen worden gepubliceerd, zodat iedereen daar op kan reageren.

In het vakblad afvalwater van maart 2003 is een artikel opgenomen over de achteruitgang van de waterkwaliteit van de Noordzee van de afgelopen jaren. Hier volgt een samenvatting van het artikel.

Nederlandse kust loopt blauwtje
Zee niet fris

In de zomermaanden van vorig jaar is een onderzoek gedaan door Rijkswaterstaat, naar de kwaliteit van de Nederlandse kustwateren. De resultaten waren teleurstellend; met name fecale colibacteriën en fecale streptococcen waren in te grote aantallen aanwezig. Voor fecale streptococcen is nog geen norm vastgesteld en dus wordt er bij ontdekking vaak geen actie ondernomen. De ANWB heeft voorgesteld in 2003 een norm vast te stellen.

Tegenwoordig wordt voor (zwem)water vaker uitgegaan van de strengere Europese normen, dan van wettelijke normen van Nederland. Volgens de Europese normen is in de Nederlandse kustwateren op een aantal plaatsen sprake van overschrijdingen, die ver boven het niveau liggen van verhoogd gezondheidsrisico.
Omdat de ANWB bang is dat het toerisme bij de Nederlandse kustwateren als gevolg van de verminderende trend in de waterkwaliteit gaat teruglopen, zijn brieven gestuurd naar het ministerie van Verkeer en Waterstaat en naar waterschappen en kustgemeenten.

De periodiek zware verontreinigingen, die de verslechterde kwaliteit veroorzaken zijn vooral het gevolg van overstorten. De riooloverstorten waren niet berekend op de stortbuien, die gedurende de afgelopen jaren zijn gevallen. In januari 2002 is al overgegaan op verplichte metingen bij verschillende riooloverstorten, onder andere in Egmond en Wijk aan Zee. Het uiteindelijke doel is zelfs de riooloverstorten geheel te laten verdwijnen, omdat er teveel afvalstoffen op het strand en in de zee terechtkomen. De vergunningen die in 2000 zijn verleend op grond van de WVO, moeten worden aangepast. In die vergunningen stond, dat herhaaldelijk met regenwater verdund rioolwater in zee mocht stromen zonder enige verplichting tot meting of controle. De aanpassing is een initiatief van de Stichting Noordzee, de ANWB en nog een aantal fedraties.

Het water van de Noordzee wordt niet alleen vanuit riooloverstorten verontreinigd. Andere mogelijke oorzaken van verontreiniging zijn uitstromen van rioolwaterzuiveringen, recreanten en dierlijke bronnen. Ook een zeer belangrijke oorzaak is de afspoeling van mest van landbouwgebieden, dat door de stortbuien van de afgelopen jaren nog eens verhoogd is.
Omdat de ANWB er rekening mee houdt, dat er mogelijk nog meer oorzaken zijn die nog niet gespecificeerd zijn, dringt zij aan op voortgaand onderzoek. De ANWB wil dat een projectgroep brononderzoek gaat doen, omdat de werkelijke oorzaak van de sterk toegenomen verontreiniging nog niet geheel duidelijk is. De projectgroep zal uit verschillende deskundigen moeten bestaan en zal zo spoedig mogelijk moeten aansturen op een verbetering van de waterkwaliteit aan de Nederlandse kusten.

Op korte termijn wil de ANWB, dat er wekelijks onderzoek naar de waterkwaliteit komt tijdens het strandseizoen, voorstellen voor verbetering van de situatie aan het Nederlandse strand en een aanpassing van de protocollen voor de zwemwaterkwaliteit.

In oktober vorig jaar zijn al voorstellen voorgelegd aan het Europees Parlement. Men wil kustwater met nadruk als zwemwater bestempelen, waardoor verdergaand onderzoek mogelijk is. Vooral de identificatie van verontreinigingsvoorvallen en buitengewone weersomstandigheden is daarbij van belang.

De provincies Noord- en Zuid-Holland hebben van de ANWB brieven ontvangen, met het verzoek om zwemwaterprotocollen te wijzigen, voorlichting te geven aan toeristen en bestuurlijk overleg te plegen met waterschappen en gemeenten. Volgens de provincies hebben zij tot op heden geen actie ondernomen tegen de verminderde waterkwaliteit, omdat de ANWB de strengere Europese normen hanteert en zij tot nu toe altijd de Wet Hygiëne en Veiligheid Badinrichtingen en Zwemgelegenheden gehanteerd hebben. De provincies willen aan de hand van de brieven van de ANWB nog voor het badseizoen 2003 maatregelen nemen tegen de achteruitgang van de waterkwaliteit. Beide provincies vinden nader onderzoek nodig, en zijn het eens met het voorstel tot instelling van een projectgroep.
Bij Hoogheemraadschap Rijnland denkt men er anders over; men is daar van mening, dat aanpassingen van het riool de oplossing voor het probleem zijn, omdat de zware regenval van de afgelopen jaren de grootste oorzaak van de teruggang van de waterkwaliteit zou zijn.
Zij vinden bovendien, dat de metingen, die voor de ANWB die verslechterde waterkwaliteit aanduiden op een verkeerd tijdstip zijn genomen; vlak na enkele zware stortbuien.
De meeste gemeenten en andere bestuurlijke instellingen zijn bereid tot overleg over het nemen van maatregelen, maar in veel gevallen wil men eerst de resultaten van ander onderzoek afwachten.